... er býsna fín íslensk síða.
10.10.12
Tímalykkjarinn
Um daginn sá ég kvikmyndina Looper með Bruce Willis og Jeff Daniels og öðru frægu fólki sem ég man ekki hvað heitir.
Í myndinni lítur Jeff Daniels alveg eins út og slóvenski heimspekingurinn Slavoj Žižek:
Tímalykkjarinn* var á víxl mjög hæg og mjög hröð. Á köflum var spennan alveg óbærileg! Þá reis ég hálfur upp úr sætinu og greip í ráðvinglan minni þjösnataki um permanett konunnar fyrir framan mig, sem brást ókvæða við þegar ég neitaði að bjóða henni á stefnumót í framhaldinu.
Ég hafði annars gaman af þessari mynd, að minnsta kosti á meðan á henni stóð. Ég vara viðkvæma þó við því að Bruce Willis drepur að þessu sinni fólk af víðara aldursbili en hann er vanur.
* Tímalúpparinn? Tímahnykillinn? Tímasvindlarinn? Tímabeygjarinn? Tímabrjóturinn? Tímaþjófurinn? Tímillinn? Tommi tími? Tímahlykkjarinn? Tímarottan?
Í myndinni lítur Jeff Daniels alveg eins út og slóvenski heimspekingurinn Slavoj Žižek:
 |
| Daniels. |
 |
| Žižek. |
Tímalykkjarinn* var á víxl mjög hæg og mjög hröð. Á köflum var spennan alveg óbærileg! Þá reis ég hálfur upp úr sætinu og greip í ráðvinglan minni þjösnataki um permanett konunnar fyrir framan mig, sem brást ókvæða við þegar ég neitaði að bjóða henni á stefnumót í framhaldinu.
Ég hafði annars gaman af þessari mynd, að minnsta kosti á meðan á henni stóð. Ég vara viðkvæma þó við því að Bruce Willis drepur að þessu sinni fólk af víðara aldursbili en hann er vanur.
* Tímalúpparinn? Tímahnykillinn? Tímasvindlarinn? Tímabeygjarinn? Tímabrjóturinn? Tímaþjófurinn? Tímillinn? Tommi tími? Tímahlykkjarinn? Tímarottan?
9.10.12
... (og bólur) boð á undan sér
Þegar ég vaknaði í morgun sá ég mér til hryllings að gríðarstór, dökkrauð (eiginlega fjólublá) bóla hafði vaknað til lífsins á lærinu á mér.
Svona er lífið nú ógeðslegt.
Áðan settist ég svo í hægindastól til að lesa viðtal, fann þá nístandi sársauka í lærinu. Húslykillinn hafði stungist í gegnum buxnavasann og beint í bóluna fjólubláu, sem nú gubbaði dimmrauðu blóði á lærið.
Já, krakkar mínir. Ekki gera slysin...
Svona er lífið nú ógeðslegt.
Áðan settist ég svo í hægindastól til að lesa viðtal, fann þá nístandi sársauka í lærinu. Húslykillinn hafði stungist í gegnum buxnavasann og beint í bóluna fjólubláu, sem nú gubbaði dimmrauðu blóði á lærið.
Já, krakkar mínir. Ekki gera slysin...
8.10.12
Hvað er trefill?
Einu sinni rétti ég upp hönd í íslenskutíma, þá fimmtán ára gamall, og spurði:
„Kennari, hvað er trefill?“
Kennarinn, sem gerði á þessum tímapunkti náms- og þroskaferils míns þá kröfu að ég vissi hvað trefill væri, sagði: „Fyrirgefðu?“
„Hvað er trefill?“
Það jók enn á undrun kennara míns, Ingibjargar, að ég bar orðið mjög undarlega fram, treee-fihl, frekar en að notast við hina venjubundnu framsögn, tre-vidl.
„Trefill er hálsklútur, úr ull, silki, e.þ.h.,“ sagði Ingibjörg kennari.
Hér rann upp fyrir mér ljós. „Ah. Trefill!“ sagði ég.*
Síðan þá hef ég átt marga trefla.
Á menntaskólaárunum fór ég til dæmis í gegnum „ég er listræn, ung spíra í gamaldags sjóarafrakka og með trefil, alltaf sjúgandi upp í nefið“-tímabilið (eins og svo margir gera), þar sem ekki var óalgengt að sjá mig bogra fram á eitthvert klístrað tréborð í djúpum þönkum, mjög fölur og gáfumannslegur. Þá átti ég vænt treflasafn.
Þeim treflum hef ég síðan flestum týnt. Ég hef týnt treflum í skólum, á pöbbum, í starfsviðtölum, á skipi. Einu sinni reyndi gömul kærasta að kyrkja mig með trefli.
Fyrir nokkrum mánuðum ákvað ég svo að kominn væri tími til að fara með trefilsáhuga minn upp á næsta stig. Ég hafði þá nýverið lesið yfir mjög langa og krefjandi háskólaritgerð um íbúðamarkaðinn í Færeyjum og fengið ríflega greitt fyrir verkið af höfundi ritsmíðarinnar, metnaðarfullum, lesblindum áhættufjárfesti, og því splæsti ég nú í rándýran silkitrefil í nýaldar-snobb-búðinni Merci, á Beaumarchais-búlívarði.
Næstu dagar liðu í dásamlega algleymi ástar minnar og trefilsins, sem var gulur.
Tveimur dögum síðar settist ég inn á kaffihús, tók þar af mér trefilinn og hugsaði: „Ef ég legg trefilinn á þennan stól, þá mun ég gleyma honum.“
Daginn eftir keypti ég mér nýjan trefil í Merci og lifði svo á baunum næstu þrjár vikurnar, eða þangað til ég týndi Merci-trefli II.
Nú er ég staddur í Lundúnum og á um sárt að binda. Ég er strax kominn með kvef og byrjaður að barma mér, enda trefilslaus.
Í kvöld held ég aftur til Parísar, með lest.
Ég mun leggja í ferðalagið berhálsa, kaldur, blautur og sjúgandi upp í nefið.
Um háls minn mun ég bera ýmsa drauga af treflum fortíðar.
Ég vona að það verði ekki dragsúgur í lestarvagninum.
* Þess má til gamans geta að trefill getur einnig merkt „skilningssljór maður, heimskingi“.
„Kennari, hvað er trefill?“
Kennarinn, sem gerði á þessum tímapunkti náms- og þroskaferils míns þá kröfu að ég vissi hvað trefill væri, sagði: „Fyrirgefðu?“
„Hvað er trefill?“
Það jók enn á undrun kennara míns, Ingibjargar, að ég bar orðið mjög undarlega fram, treee-fihl, frekar en að notast við hina venjubundnu framsögn, tre-vidl.
„Trefill er hálsklútur, úr ull, silki, e.þ.h.,“ sagði Ingibjörg kennari.
Hér rann upp fyrir mér ljós. „Ah. Trefill!“ sagði ég.*
Síðan þá hef ég átt marga trefla.
 |
Á menntaskólaárunum fór ég til dæmis í gegnum „ég er listræn, ung spíra í gamaldags sjóarafrakka og með trefil, alltaf sjúgandi upp í nefið“-tímabilið (eins og svo margir gera), þar sem ekki var óalgengt að sjá mig bogra fram á eitthvert klístrað tréborð í djúpum þönkum, mjög fölur og gáfumannslegur. Þá átti ég vænt treflasafn.
Þeim treflum hef ég síðan flestum týnt. Ég hef týnt treflum í skólum, á pöbbum, í starfsviðtölum, á skipi. Einu sinni reyndi gömul kærasta að kyrkja mig með trefli.
 |
| Notaður, gamall trefill ljáir ungum mönnum gáfulegt yfirbragð. |
Fyrir nokkrum mánuðum ákvað ég svo að kominn væri tími til að fara með trefilsáhuga minn upp á næsta stig. Ég hafði þá nýverið lesið yfir mjög langa og krefjandi háskólaritgerð um íbúðamarkaðinn í Færeyjum og fengið ríflega greitt fyrir verkið af höfundi ritsmíðarinnar, metnaðarfullum, lesblindum áhættufjárfesti, og því splæsti ég nú í rándýran silkitrefil í nýaldar-snobb-búðinni Merci, á Beaumarchais-búlívarði.
Næstu dagar liðu í dásamlega algleymi ástar minnar og trefilsins, sem var gulur.
Tveimur dögum síðar settist ég inn á kaffihús, tók þar af mér trefilinn og hugsaði: „Ef ég legg trefilinn á þennan stól, þá mun ég gleyma honum.“
Daginn eftir keypti ég mér nýjan trefil í Merci og lifði svo á baunum næstu þrjár vikurnar, eða þangað til ég týndi Merci-trefli II.
Nú er ég staddur í Lundúnum og á um sárt að binda. Ég er strax kominn með kvef og byrjaður að barma mér, enda trefilslaus.
 |
| Bágt er sér að barma á haustin. |
Í kvöld held ég aftur til Parísar, með lest.
Ég mun leggja í ferðalagið berhálsa, kaldur, blautur og sjúgandi upp í nefið.
Um háls minn mun ég bera ýmsa drauga af treflum fortíðar.
 |
Ég vona að það verði ekki dragsúgur í lestarvagninum.
* Þess má til gamans geta að trefill getur einnig merkt „skilningssljór maður, heimskingi“.
6.10.12
Flauelsbuxur til að yrkja ljóð í
áðan keypti ég mér
skínandi fínar
grænar
flauelsbuxur
stærð 32/31
á 19,90 bresk pund
í búðinni sívinsælu
H&M
þetta er fyrsta ljóðið
sem ég yrki
í þessum
flauelsbuxum
5.10.12
Mannkynssagan
Stundum óttast ég að allt í mannkynssögunni hafi nú þegar skeð og það eina sem við getum nú gert sé að finna upp ný tæki til að gera á nýjan hátt það sem við gerum nú þegar á annan hátt (sendiboði, bréfdúfa, póstþjónusta, tölvupóstur), (stór sími, minni sími, enn minni sími, mjög lítill sími sem gerir mjög margt annað líka). Síðan ferðumst við um vettvang hinna sögufrægu atvika og skoðum þá, einkum í gegnum myndavélarlinsu, svo að við getum skoðað þessa staði aftur þegar við komum heim, til dæmis í tölvunni, þar sem við getum spilað „slideshow“ fyrir vini okkar.
Stundum sjáum við líka frægt fólk og þá segjum við öðrum frá því, til að við getum sannað fyrir öðrum að við höfum raunverulega séð hinn fræga.
Ljósmyndin gæti þá litið út eitthvað á þessa leið:
„Ég sá Brad Pitt í gær,“ myndum við til dæmis segja. Og: „Hann hélt á barni,“ og félagi okkar veit samstundis um hvað málið snýst.
Stundum sjáum við líka frægt fólk og þá segjum við öðrum frá því, til að við getum sannað fyrir öðrum að við höfum raunverulega séð hinn fræga.
Ljósmyndin gæti þá litið út eitthvað á þessa leið:
 |
| Ljósmyndin sem við gætum hafa tekið. |
„Ég sá Brad Pitt í gær,“ myndum við til dæmis segja. Og: „Hann hélt á barni,“ og félagi okkar veit samstundis um hvað málið snýst.
4.10.12
Stuð í stórborginni
Það er gott að vera kominn aftur til Lundúna.
Hér þekkir mig hver kjaftur.
Hver kjaftur.
Til dæmis tók glaðbeitti (hýri) kaffiþjóninn á The Café í Foyles bakföll af gleði þegar hann sá mig.
„Hæææh!“
Vömbin dúaði glaðhlakkalega upp og niður, upp og niður, upp og niður.
„Halló,“ sagði ég.
„Flottur bolur!“
„Takk.“
„Ertu að reyna að heilla mig með þessum flotta bol?“
„Já, ég meina, nei. Já.“
„Heyrðu nú mig! Það þýðir ekkert að borga mér með Evrum!“
„Æ, sorrí. Ég er svo mikill heimsborgari...“
„He, he, he. Þú ert nú enginn heimsborgari.“
„(...)“
„Gott að sjá þig!“
„Sömó.“
Eins grét ungverska stúlkan í The London Review Bookstore fögrum tárum þegar hún sá mig og kreisti næstum því úr mér líftóruna. Síðan spurði hún hvað drifið hefði á daga mína undanfarna mánuði.
„Ekkert.“
„Það er frábært!“
Pítsusalarnir í Ecco hafa notað peningana sem ég og blaðamannastjarnan Heiðar Lind Hansson ókum til þeirra í hjólbörum á sínum tíma til að endurinnrétta veitingastaðinn. Ítalska stúlkan brosti allan hringinn og spurði hvort ekki mætti bjóða mér San Pellegrino-svaladrykk til að skola niður öllu hveitinu.
„Með sítrónubragði, takk.“
Í kvöld hyggst ég svo kjassa vini mína í Camden, tannlausa rónann og afríska kássumanninn á markaðnum.
Hér þekkir mig hver kjaftur.
Hver kjaftur.
Til dæmis tók glaðbeitti (hýri) kaffiþjóninn á The Café í Foyles bakföll af gleði þegar hann sá mig.
„Hæææh!“
Vömbin dúaði glaðhlakkalega upp og niður, upp og niður, upp og niður.
„Halló,“ sagði ég.
„Flottur bolur!“
 |
| Bolurinn. |
„Takk.“
„Ertu að reyna að heilla mig með þessum flotta bol?“
„Já, ég meina, nei. Já.“
„Heyrðu nú mig! Það þýðir ekkert að borga mér með Evrum!“
„Æ, sorrí. Ég er svo mikill heimsborgari...“
„He, he, he. Þú ert nú enginn heimsborgari.“
„(...)“
„Gott að sjá þig!“
„Sömó.“
Eins grét ungverska stúlkan í The London Review Bookstore fögrum tárum þegar hún sá mig og kreisti næstum því úr mér líftóruna. Síðan spurði hún hvað drifið hefði á daga mína undanfarna mánuði.„Ekkert.“
„Það er frábært!“
Pítsusalarnir í Ecco hafa notað peningana sem ég og blaðamannastjarnan Heiðar Lind Hansson ókum til þeirra í hjólbörum á sínum tíma til að endurinnrétta veitingastaðinn. Ítalska stúlkan brosti allan hringinn og spurði hvort ekki mætti bjóða mér San Pellegrino-svaladrykk til að skola niður öllu hveitinu.
„Með sítrónubragði, takk.“
Í kvöld hyggst ég svo kjassa vini mína í Camden, tannlausa rónann og afríska kássumanninn á markaðnum.
 |
| Kássan. |
Hert öryggisgæsla á baðherbergjum Starbucks
Nú er ég nýkominn til Lundúnaborgar, að hitta þar leirkarl.
Sá er mikið gæskunnar gólem, réttsýn og göfuglyndur.
Fljótlega eftir að við leirkarlinn höfðum faðmast „hæ“ þurfti ég að pissa.
Við leirkarlinn leituðum því skjóls frá skarkala stórborgarinnar inni á kaffihúsinu Starbucks, með það fyrir augum að ég gæti nýtt mér þar baðherbergisaðstöðuna.
Ég tók eftir því að hurðin var læst þegar ég rak höfuðið í hana.
Miði á veggnum sagði: „Nú er bannað að fara á klósettið nema maður kaupi sér kaffibolla. Ef þú keypaðir þér kaffibolla máttu ýta á takkann. Njóttu dagsins!“
Ég ýtti á takkann og þá spilaðist örstuttur lagbútur, mjög fjörugur, og ég dillaði mér í takt.
Mjög mjó rödd smaug út um glufu og sagði: „Þrýstu á hurðina... núna.“
„Ha?“
„Þrýstu á hurðina... núna.“
„Ha?“
„ÞRÝSTU Á HURÐINA, SVERRIR... NÚNA!“
Ég þrýsti á hurðina og slapp inn í heilög vé hins öryggisvarða salernis.
Þegar ég sneri aftur, léttur í spori, gladdi leirkarlinn mig með ameríkanó og kexköku.
Sá er mikið gæskunnar gólem, réttsýn og göfuglyndur.
Fljótlega eftir að við leirkarlinn höfðum faðmast „hæ“ þurfti ég að pissa.
Við leirkarlinn leituðum því skjóls frá skarkala stórborgarinnar inni á kaffihúsinu Starbucks, með það fyrir augum að ég gæti nýtt mér þar baðherbergisaðstöðuna.
Ég tók eftir því að hurðin var læst þegar ég rak höfuðið í hana.
Miði á veggnum sagði: „Nú er bannað að fara á klósettið nema maður kaupi sér kaffibolla. Ef þú keypaðir þér kaffibolla máttu ýta á takkann. Njóttu dagsins!“
Ég ýtti á takkann og þá spilaðist örstuttur lagbútur, mjög fjörugur, og ég dillaði mér í takt.
Mjög mjó rödd smaug út um glufu og sagði: „Þrýstu á hurðina... núna.“
„Ha?“
„Þrýstu á hurðina... núna.“
„Ha?“
„ÞRÝSTU Á HURÐINA, SVERRIR... NÚNA!“
Ég þrýsti á hurðina og slapp inn í heilög vé hins öryggisvarða salernis.
Þegar ég sneri aftur, léttur í spori, gladdi leirkarlinn mig með ameríkanó og kexköku.
Frönskunámið: Framhaldssaga. Annar hluti
Í gær tók ég skriflegt próf í frönsku.
Ég held að það sé nokkuð ljóst að ég verð með Kínverjunum í hópi.
3.10.12
Hver ástarsaga er draugasaga
Ég held orðið dálítið upp á bandaríska rithöfundinn David Foster Wallace. Á of stuttri ævi gaf hann út tvær skáldsögur, auk þess smásagna- og greinasöfn, og vann lengi að þriðju skáldsögunni. Hann er nú talinn einn merkasti rithöfundar samtíðarinnar þar í landi, og það með réttu, ef marka má auðmjúklegar skoðanir mínar.
Hann þjáðist frá unglingsaldri af öfgakenndum svitaköstum, einkum á almannafæri, og gekk því jafnan með höfuðklút til að svitinn streymdi ekki í stríðum straumum niður ennið, í augun o.s.fr.
Einnig barðist hann við alvarlegt þunglyndi (eins og mörg skrifa hans bera með sér) og lagðist nokkrum sinnum inn á spítala, þurfti til að mynda að gera hlé á námi sínu við Amherst College oftar en einu sinni til að leita sér lækninga, en þar var hann afburðanemandi, hlaut styrki, dúxaði o.s.fr. Þá stríddi hann við drykkjuvandamál, reykti auk þess maríúana af mikilli samviskusemi frá ungum aldri, en tókst síðar að vinna bug á þeirri fíkn og sótti upp frá því AA-fundi, allt að 5x/viku. Í þekktustu skáldsögu sinni, Infinite Jest, byggir hann mikið á þessari reynslu.
Þegar hann dó (hann hengdi sig árið 2006) hafði hann unnið að þriðju skáldsögu sinni, The Pale King, í heilan áratug. Sú bók fjallaði um leiða (e. boredom.) í margbreytilegri mynd. Ég hugsa undanfarna áratugi hafi dauði fárra bandarískra listamanna snert jafn-marga jafn-djúpt þar í landi (og þá á ég einungis við þá sem urðu raunverulega hryggir), kannski Michael Jackson veiti honum einhverja samkeppni.
Hugsanlegt er að síðasta skáldsaga – sú sem fjallaði um leiðindin – hafi riðið honum að fullu, enda viðfangsefnið ekki sérlega upplífgandi.
Um bjórakrasíu og nútímabrölt manna segir þar meðal annars:
„To function effectively in an environment that precludes everything vital and human is the key to modern life.“
Og:
„If you are immune to boredom there is literally nothing you cannot accomplish.“
Þetta skynjaði ég stundum á eigin skinni þegar ég var að læra lögfræði við Háskóla Íslands.
Þekkasta bók Wallace heitir Infinite Jest og er hvorki meira né minna en 1.200 blaðsíður. Sú kom út árið 1996, minnir mig. Ég nenni svo sem ekki að rekja söguþráðinn, enda til lítils, get þess þó að í söguheiminum er meðal annars til bíómynd sem er svo skemmtileg að fólk vill helst ekki gera neitt annað en að horfa á hana, og deyr að lokum.
Wallace vildi gefa Infinite Jest undirtitilinn „a failed entertainment“, sem útgefendunum fannst af einhverjum ástæðum ekki söluvænlegt. (Auk þess er bókin alls ekki misheppnuð afþreying; hún er mjög skemmtileg.) Wallace hafði áhyggjur af því hversu sólgnir samlandar sínir voru orðnir í innihaldslausa afþreyingu og hafði þá kannski mestar áhyggjur af sjálfum sér, enda var hann dolfallinn sjónvarpsfíkill. „Ef ég á sjónvarpstæki, þýðir það að ég horfi á það öllum stundum,“ sagði hann einu sinni í viðtali. „Þess vegna á ég ekki sjónvarpstæki.“
Hann hélt því fram að meginmarkmið bókmenntanna væri að slá á einmanaleika hvers manns. Ef það gengi eftir, væri einhverju náð. Á sínum yngri árum var hann mjög tilraunaglaður og vitsmunalegur, sem sést glöggt á fyrstu skáldsögunni, The Broom of the System, og smásagnasafninu Girl with Curious Hair, en síðar breytti hann um stefnu, eða þegar hann tók að vinna að Infinite Jest, hætti þá að fíflast með metafiksjón-pælingar í anda fyrri átrúnaðargoða sinna, Thomas Pynchon, John Barth, fleiri, og vildi nú hafa einlægnina að leiðarljósi. Stundum var Infinite Jest jafnvel nefnd í sömu andrá og grugg-tónlistarstefnan, Nirvana og fleiri pínlega einlægir listamenn, og þá kölluð grunge fiction, Wallace(i) til bæði undrunar og kvíða, enda sór hann sig ekki beinlínis inn í þann hóp, þótt hann deildi kannski stundum með þeim vissum einkennum, vissi raunar harla fátt um Kurt Cobain og þá kappa alla.
Þarsíðustu helgi las ég, með nokkurri eftirvæntingu, nýútkomna ævisögu hans, Every Love Story Is a Ghost Story, eftir náunga sem heitir D.T. Max, ólmur í að fletta ofan af bókmenntasnillingnum og átrúnaðargoði hundruða bólugrafinna gleraugnagláma í Bandaríkjunum, velta mér upp úr breyskleika hans og sanna fyrir mér að hann væri einungis mennskur, svona eins og maður gerir. Ævisaga þessi reyndist mjög læsileg og því húrraði ég í gegnum hana, fyrst og síðast þó vegna þess til hversu sterkrar tengingar ég finn við Wallace sjálfan, en ekki vegna þess að höfundurinn hafi heillað mig neitt sérstaklega – ég sá fyrir mér dálítið leiðinlegan, aðeins of þungan, fausk.
Satt að segja hafði ég eiginlega á tilfinningunni að D.T. Ford væri fyrst og síðast umhugað um að enginn gæti staðið hann að ranghermi eða -færslum um líf og störf DFW. Ford leyfir sér sjaldan, ef nokkurn tímann, að kafa undir yfirborðið; með öðrum orðum er engin ljóðræna í textanum, sem minnir stundum á vandaða skólaritgerð. Wallace skrifaði til dæmis 1.200 blaðsíðna bók (Infinite Jest) til að gera upp sakirnar við móður sína – hjá þessum höfundi var sumsé um móðurmorð, ekki föðurmorð, að ræða – en lesandi Every Love Story Is a Ghost Story fær litlar sem engar skýringar á því hvað nákvæmlega hafi hvílt svona þungt á hjarta DFW að þessu leyti; hvers vegna þurfti hann að útkljá málin við móður sína með jafn-drastískum hætti? Eins sængar Wallace með svona fjögur þúsund milljón konum (sem kom mér sannarlega á óvart, þar sem ég hafði séð hann fyrir mér sem e.k. nútíma-Tolstoy, hreinlyndan, göfugan, réttsýnan, sem hann svo sem var á vissan hátt, þótt breytnin hafi ekki alltaf verið í samræmi við lífsreglurnar og hugsunina, eins og gengur...) – getur verið að hann hafi hrökklast kvenna á milli vegna einhverra móðurkomplexa, eða var það vegna þess að hann var hinn dæmigerði þjáði snillingur? Þessu pælir Ford ekkert í, enda er hann leiðindafauskur sem hefur alls ekki nógu djúpan áhuga á kynlífi náungans og sálardjöflum, og dæmir sig þar með úr leik sem góður ævisagnaritari.
Skemmtilegustu brotin eru beinar tilvitnanir í bréf Wallace, en hann skrifaðist í áranna rás á við marga nútímarisa bandarískra bókmennta, s.s. Jonathan Franzen og John DeLillo, auk þess sem oft er vitnað til bréfaskipta hans við aðalritstjóra sinn, Michael Pietsch.
Lokaorð þessarar færslu heyrði ég einu sinni falla af vörum Wallace í sjónvarpsviðtali og greip þau þá strax á lofti:
„Look man, we'd probably most of us agree that these are dark times, and stupid ones, but do we need fiction that does nothing but dramatize how dark and stupid everything is? In dark times, the definition of good art would seem to be art that locates and applies CPR to those elements of what's human and magical that still live and glow despite the times' darkness.“
Loks finnst mér þetta lúkk hans skemmtilega kæruleysislegt:
Hann þjáðist frá unglingsaldri af öfgakenndum svitaköstum, einkum á almannafæri, og gekk því jafnan með höfuðklút til að svitinn streymdi ekki í stríðum straumum niður ennið, í augun o.s.fr.
 |
| Á íslensku kallast svona bandana held ég „buff“ og virðast vera mjög í tísku hjá fólki undir fjögurra ára aldri. |
Einnig barðist hann við alvarlegt þunglyndi (eins og mörg skrifa hans bera með sér) og lagðist nokkrum sinnum inn á spítala, þurfti til að mynda að gera hlé á námi sínu við Amherst College oftar en einu sinni til að leita sér lækninga, en þar var hann afburðanemandi, hlaut styrki, dúxaði o.s.fr. Þá stríddi hann við drykkjuvandamál, reykti auk þess maríúana af mikilli samviskusemi frá ungum aldri, en tókst síðar að vinna bug á þeirri fíkn og sótti upp frá því AA-fundi, allt að 5x/viku. Í þekktustu skáldsögu sinni, Infinite Jest, byggir hann mikið á þessari reynslu.
Þegar hann dó (hann hengdi sig árið 2006) hafði hann unnið að þriðju skáldsögu sinni, The Pale King, í heilan áratug. Sú bók fjallaði um leiða (e. boredom.) í margbreytilegri mynd. Ég hugsa undanfarna áratugi hafi dauði fárra bandarískra listamanna snert jafn-marga jafn-djúpt þar í landi (og þá á ég einungis við þá sem urðu raunverulega hryggir), kannski Michael Jackson veiti honum einhverja samkeppni.
Hugsanlegt er að síðasta skáldsaga – sú sem fjallaði um leiðindin – hafi riðið honum að fullu, enda viðfangsefnið ekki sérlega upplífgandi.
Um bjórakrasíu og nútímabrölt manna segir þar meðal annars:
„To function effectively in an environment that precludes everything vital and human is the key to modern life.“
Og:
„If you are immune to boredom there is literally nothing you cannot accomplish.“
Þetta skynjaði ég stundum á eigin skinni þegar ég var að læra lögfræði við Háskóla Íslands.
Þekkasta bók Wallace heitir Infinite Jest og er hvorki meira né minna en 1.200 blaðsíður. Sú kom út árið 1996, minnir mig. Ég nenni svo sem ekki að rekja söguþráðinn, enda til lítils, get þess þó að í söguheiminum er meðal annars til bíómynd sem er svo skemmtileg að fólk vill helst ekki gera neitt annað en að horfa á hana, og deyr að lokum.Wallace vildi gefa Infinite Jest undirtitilinn „a failed entertainment“, sem útgefendunum fannst af einhverjum ástæðum ekki söluvænlegt. (Auk þess er bókin alls ekki misheppnuð afþreying; hún er mjög skemmtileg.) Wallace hafði áhyggjur af því hversu sólgnir samlandar sínir voru orðnir í innihaldslausa afþreyingu og hafði þá kannski mestar áhyggjur af sjálfum sér, enda var hann dolfallinn sjónvarpsfíkill. „Ef ég á sjónvarpstæki, þýðir það að ég horfi á það öllum stundum,“ sagði hann einu sinni í viðtali. „Þess vegna á ég ekki sjónvarpstæki.“
Hann hélt því fram að meginmarkmið bókmenntanna væri að slá á einmanaleika hvers manns. Ef það gengi eftir, væri einhverju náð. Á sínum yngri árum var hann mjög tilraunaglaður og vitsmunalegur, sem sést glöggt á fyrstu skáldsögunni, The Broom of the System, og smásagnasafninu Girl with Curious Hair, en síðar breytti hann um stefnu, eða þegar hann tók að vinna að Infinite Jest, hætti þá að fíflast með metafiksjón-pælingar í anda fyrri átrúnaðargoða sinna, Thomas Pynchon, John Barth, fleiri, og vildi nú hafa einlægnina að leiðarljósi. Stundum var Infinite Jest jafnvel nefnd í sömu andrá og grugg-tónlistarstefnan, Nirvana og fleiri pínlega einlægir listamenn, og þá kölluð grunge fiction, Wallace(i) til bæði undrunar og kvíða, enda sór hann sig ekki beinlínis inn í þann hóp, þótt hann deildi kannski stundum með þeim vissum einkennum, vissi raunar harla fátt um Kurt Cobain og þá kappa alla.
Þarsíðustu helgi las ég, með nokkurri eftirvæntingu, nýútkomna ævisögu hans, Every Love Story Is a Ghost Story, eftir náunga sem heitir D.T. Max, ólmur í að fletta ofan af bókmenntasnillingnum og átrúnaðargoði hundruða bólugrafinna gleraugnagláma í Bandaríkjunum, velta mér upp úr breyskleika hans og sanna fyrir mér að hann væri einungis mennskur, svona eins og maður gerir. Ævisaga þessi reyndist mjög læsileg og því húrraði ég í gegnum hana, fyrst og síðast þó vegna þess til hversu sterkrar tengingar ég finn við Wallace sjálfan, en ekki vegna þess að höfundurinn hafi heillað mig neitt sérstaklega – ég sá fyrir mér dálítið leiðinlegan, aðeins of þungan, fausk.Satt að segja hafði ég eiginlega á tilfinningunni að D.T. Ford væri fyrst og síðast umhugað um að enginn gæti staðið hann að ranghermi eða -færslum um líf og störf DFW. Ford leyfir sér sjaldan, ef nokkurn tímann, að kafa undir yfirborðið; með öðrum orðum er engin ljóðræna í textanum, sem minnir stundum á vandaða skólaritgerð. Wallace skrifaði til dæmis 1.200 blaðsíðna bók (Infinite Jest) til að gera upp sakirnar við móður sína – hjá þessum höfundi var sumsé um móðurmorð, ekki föðurmorð, að ræða – en lesandi Every Love Story Is a Ghost Story fær litlar sem engar skýringar á því hvað nákvæmlega hafi hvílt svona þungt á hjarta DFW að þessu leyti; hvers vegna þurfti hann að útkljá málin við móður sína með jafn-drastískum hætti? Eins sængar Wallace með svona fjögur þúsund milljón konum (sem kom mér sannarlega á óvart, þar sem ég hafði séð hann fyrir mér sem e.k. nútíma-Tolstoy, hreinlyndan, göfugan, réttsýnan, sem hann svo sem var á vissan hátt, þótt breytnin hafi ekki alltaf verið í samræmi við lífsreglurnar og hugsunina, eins og gengur...) – getur verið að hann hafi hrökklast kvenna á milli vegna einhverra móðurkomplexa, eða var það vegna þess að hann var hinn dæmigerði þjáði snillingur? Þessu pælir Ford ekkert í, enda er hann leiðindafauskur sem hefur alls ekki nógu djúpan áhuga á kynlífi náungans og sálardjöflum, og dæmir sig þar með úr leik sem góður ævisagnaritari.
Skemmtilegustu brotin eru beinar tilvitnanir í bréf Wallace, en hann skrifaðist í áranna rás á við marga nútímarisa bandarískra bókmennta, s.s. Jonathan Franzen og John DeLillo, auk þess sem oft er vitnað til bréfaskipta hans við aðalritstjóra sinn, Michael Pietsch.
Lokaorð þessarar færslu heyrði ég einu sinni falla af vörum Wallace í sjónvarpsviðtali og greip þau þá strax á lofti:
„Look man, we'd probably most of us agree that these are dark times, and stupid ones, but do we need fiction that does nothing but dramatize how dark and stupid everything is? In dark times, the definition of good art would seem to be art that locates and applies CPR to those elements of what's human and magical that still live and glow despite the times' darkness.“
Loks finnst mér þetta lúkk hans skemmtilega kæruleysislegt:
2.10.12
Heyrnartól fortíðar
Á hverjum degi tek ég – líkt og þú – að minnsta kosti eina vonda ákvörðun.
Hin misráðna ákvörðun dagsins í dag (hvað mig varðar) fléttast saman við sögu heyrnartóla lífs míns.
Í áranna rás hef ég átt fáein heyrnartól, misgóð, eins og gengur, sem er mjög áhugavert fyrir þig.
Þau fyrstu sem ég minnist með hlýju voru brynvarin. Einnig prýddi þau mjög öflugur hljóðeinangrandi búnaður, sem lokaði alveg fyrir hávaða heimsins. Þau skemmdi vinur minn, Dóri Geirason, líkt og svo margt annað í lífi mínu. Þetta gerði hann af einskærri illsku sinni, rétt eins og þegar hann ljóstraði upp sögulokunum í kvikmyndinni The Sixth Sense, þrátt fyrir að ég féllist á kné og grátbæði hann um að gera það ekki. „Bruce Willis er dauður allan tímann,“ sagði hann. Ég skil ekki hvernig honum tókst að brjóta brynvörðu heyrnartólin, þar sem hann er afar veikburða; sjálfsagt efldi illskan viljastyrkinn.
Næstu heyrnartólum stal ég frá bróður mínum, Kristjáni ketti, sem stal þeim frá föður okkar, Nonna Noll. Þau voru – líkt og aðrar eigur bróður míns – algjört drasl, en entust mér engu að síður gegnum sært og sútt: útskriftir úr Háskólum, sambandsslit, löng ferðalög, gjaldþrot, sagna- og ljóðaskrif, andvökunætur, leiðinlega fundi og göngutúra í rigningunni.
Þegar þau gáfu upp öndina fyrir um ári síðan neyddist ég til að festa kaup á nýjum. Og áðan – hér kem ég aftur að vondu ákvörðun dagsins – afréð ég að betra væri að ganga en hjóla á kaffihúsið Kooka Boora, þar sem afgreiðslustrákurinn spyr alltaf: „Það sama og venjulega?“ og ég segi alltaf: „Nei.“
Ég gekk sumsé um göturnar með þýða rödd Árna Bergmann(s?) í eyrunum*, þegar snúra heyrnartólanna minna flæktist ALVEG FÁRÁNLEGA KLAUFALEGA utan um lítinn, grænan staur fyrir utan veitingahús eitt. Fólkið sem sat þar úti að snæðingi rak upp öskur, þjónninn þurfti að pumpa aspas upp úr koki ljótustu kerlingar sem ég hef séð og á meðan ég stjáklaði sneyptur burt, rjóður, flissandi móðursýkislega, rann upp fyrir mér hvað ég hafði gert.
Ég hafði drepið heyrnartólin mín. Ég drap þau með gáleysi mínu.
Þeir sem eru viðkvæmir kunna að vilja líta annað:
[hér ætla ég að setja inn ljósmynd af heyrnartólunum, en þá þarf ég líka að taka hana fyrst]
Hin vonda ákvörðun dagsins var með öðrum orðum: að ákveða að ganga á kaffihúsið Kooka Boora með Árna Bergmann í eyrunum í stað þess að hjóla, sem þýðir að nú get ég ekki hlustað á heildar-plötusafn Eltons John, sem ég var að klára að hala niður ólöglega af Internetinu, fyrir svona, eins og, tíu sekúndum, eða eitthvað.
* Mikið eru þættir Árna um Chekhov frá 2010 annars skemmtilegir, fyrir þá sem hafa áhuga á því. (Nú get ég reyndar ekki klárað að hlusta á þá.)
Hin misráðna ákvörðun dagsins í dag (hvað mig varðar) fléttast saman við sögu heyrnartóla lífs míns.
Í áranna rás hef ég átt fáein heyrnartól, misgóð, eins og gengur, sem er mjög áhugavert fyrir þig.
Þau fyrstu sem ég minnist með hlýju voru brynvarin. Einnig prýddi þau mjög öflugur hljóðeinangrandi búnaður, sem lokaði alveg fyrir hávaða heimsins. Þau skemmdi vinur minn, Dóri Geirason, líkt og svo margt annað í lífi mínu. Þetta gerði hann af einskærri illsku sinni, rétt eins og þegar hann ljóstraði upp sögulokunum í kvikmyndinni The Sixth Sense, þrátt fyrir að ég féllist á kné og grátbæði hann um að gera það ekki. „Bruce Willis er dauður allan tímann,“ sagði hann. Ég skil ekki hvernig honum tókst að brjóta brynvörðu heyrnartólin, þar sem hann er afar veikburða; sjálfsagt efldi illskan viljastyrkinn.
Næstu heyrnartólum stal ég frá bróður mínum, Kristjáni ketti, sem stal þeim frá föður okkar, Nonna Noll. Þau voru – líkt og aðrar eigur bróður míns – algjört drasl, en entust mér engu að síður gegnum sært og sútt: útskriftir úr Háskólum, sambandsslit, löng ferðalög, gjaldþrot, sagna- og ljóðaskrif, andvökunætur, leiðinlega fundi og göngutúra í rigningunni.
Þegar þau gáfu upp öndina fyrir um ári síðan neyddist ég til að festa kaup á nýjum. Og áðan – hér kem ég aftur að vondu ákvörðun dagsins – afréð ég að betra væri að ganga en hjóla á kaffihúsið Kooka Boora, þar sem afgreiðslustrákurinn spyr alltaf: „Það sama og venjulega?“ og ég segi alltaf: „Nei.“
Ég gekk sumsé um göturnar með þýða rödd Árna Bergmann(s?) í eyrunum*, þegar snúra heyrnartólanna minna flæktist ALVEG FÁRÁNLEGA KLAUFALEGA utan um lítinn, grænan staur fyrir utan veitingahús eitt. Fólkið sem sat þar úti að snæðingi rak upp öskur, þjónninn þurfti að pumpa aspas upp úr koki ljótustu kerlingar sem ég hef séð og á meðan ég stjáklaði sneyptur burt, rjóður, flissandi móðursýkislega, rann upp fyrir mér hvað ég hafði gert.
Ég hafði drepið heyrnartólin mín. Ég drap þau með gáleysi mínu.
Þeir sem eru viðkvæmir kunna að vilja líta annað:
[hér ætla ég að setja inn ljósmynd af heyrnartólunum, en þá þarf ég líka að taka hana fyrst]
Hin vonda ákvörðun dagsins var með öðrum orðum: að ákveða að ganga á kaffihúsið Kooka Boora með Árna Bergmann í eyrunum í stað þess að hjóla, sem þýðir að nú get ég ekki hlustað á heildar-plötusafn Eltons John, sem ég var að klára að hala niður ólöglega af Internetinu, fyrir svona, eins og, tíu sekúndum, eða eitthvað.
* Mikið eru þættir Árna um Chekhov frá 2010 annars skemmtilegir, fyrir þá sem hafa áhuga á því. (Nú get ég reyndar ekki klárað að hlusta á þá.)
Mín augu eru aðeins ætluð þér
skýin dorma fölvanga og freðin
fuglar hrynja af himni í blómabeðin
mín augu eru aðeins ætluð þér
mín augu eru aðeins ætluð þér
sverrir norland tyllir sér á tærnar
tígrisdýrið brýnir á sér klærnar
mín augu eru aðeins ætluð þér
mín augu eru aðeins ætluð þér
eflaust er til mörg hver myndardama
máske er hér viðstaddur alveg sláandi gelluher
en mér er svo sem alveg sama
mín augu eru aðeins ætluð þér
kannski máninn standi úti á stræti
eða stökkvi milli húsþaka á öðrum fæti
mín augu eru aðeins ætluð þér
mín augu eru aðeins ætluð þér
sólin stígur hliðar saman hliðar
og sígur svo alveg örmagna til viðar
mín augu eru aðeins ætluð þér
mín augu eru aðeins ætluð þér
eflaust er til margur myndargæi
máske er hér viðstaddur heimsins fríðasti töffaraher
en ég er svo sem líka allt í lagi
og mín augu eru aðeins ætluð þér
(2010)
fuglar hrynja af himni í blómabeðin
mín augu eru aðeins ætluð þér
mín augu eru aðeins ætluð þér
sverrir norland tyllir sér á tærnar
tígrisdýrið brýnir á sér klærnar
mín augu eru aðeins ætluð þér
mín augu eru aðeins ætluð þér
eflaust er til mörg hver myndardama
máske er hér viðstaddur alveg sláandi gelluher
en mér er svo sem alveg sama
mín augu eru aðeins ætluð þér
kannski máninn standi úti á stræti
eða stökkvi milli húsþaka á öðrum fæti
mín augu eru aðeins ætluð þér
mín augu eru aðeins ætluð þér
sólin stígur hliðar saman hliðar
og sígur svo alveg örmagna til viðar
mín augu eru aðeins ætluð þér
mín augu eru aðeins ætluð þér
eflaust er til margur myndargæi
máske er hér viðstaddur heimsins fríðasti töffaraher
en ég er svo sem líka allt í lagi
og mín augu eru aðeins ætluð þér
(2010)
1.10.12
Rokkstjörnudraumurinn
Mig dreymdi – mér til ólýsanlegrar skelfingar – að ég væri staddur á sviði með hljómsveitinni Metallica.
Ég átti að spila á gítarinn.
Sem var ekki gott vegna þess að ég kann engin Metallica-lög. Ég held að í þessari hljómsveit spili tveir á gítar, en þarna átti ég bara að sjá um þetta allt, einn.
Það tók svona hálftíma fyrir okkur strákana að hrökkva í gang. Á meðan risu áhorfendurnir úr sætum sínum og tjölduðu umhverfis sviðið, þolinmæðin uppmáluð.
Brátt flugu fingur mínir upp og niður hálsinn. Þegar söngvarinn átti að hefja söng sinn stökk hann afsíðis á klósettið, en sneri brátt aftur og rak upp rosalegt öskur.
Skömmu síðar ók strætó upp að sviðinu. Út úr bílnum hentust tveir skjaldsveinar með líkkistu og bókaútgefandi í riddaraklæðum. Skjaldsveinarnir opnuðu líkkistuna og þaðan stökk enn einn riddarinn.
Bókaútgefandinn (taugaóstyrk kona á miðjum aldri) sagði: „Halló! Ég rek bókaútgáfu sem sérhæfir sig í riddarabókmenntum og ég vona að þið skiljið hversu mikið er hér í húfi. En ég taldi að þetta væri gott tækifæri fyrir mig til að kynna útgáfuna og að ég gæti ekki látið mér það úr greipum ganga.“
Allt í kringum sviðið lágu áhorfendur nú í svefnpokum, hálfir út úr tjöldum sínum.
Við spiluðum langt inn í nóttina.
Ég átti að spila á gítarinn.
Sem var ekki gott vegna þess að ég kann engin Metallica-lög. Ég held að í þessari hljómsveit spili tveir á gítar, en þarna átti ég bara að sjá um þetta allt, einn.
Það tók svona hálftíma fyrir okkur strákana að hrökkva í gang. Á meðan risu áhorfendurnir úr sætum sínum og tjölduðu umhverfis sviðið, þolinmæðin uppmáluð.
Brátt flugu fingur mínir upp og niður hálsinn. Þegar söngvarinn átti að hefja söng sinn stökk hann afsíðis á klósettið, en sneri brátt aftur og rak upp rosalegt öskur.
Skömmu síðar ók strætó upp að sviðinu. Út úr bílnum hentust tveir skjaldsveinar með líkkistu og bókaútgefandi í riddaraklæðum. Skjaldsveinarnir opnuðu líkkistuna og þaðan stökk enn einn riddarinn.
Bókaútgefandinn (taugaóstyrk kona á miðjum aldri) sagði: „Halló! Ég rek bókaútgáfu sem sérhæfir sig í riddarabókmenntum og ég vona að þið skiljið hversu mikið er hér í húfi. En ég taldi að þetta væri gott tækifæri fyrir mig til að kynna útgáfuna og að ég gæti ekki látið mér það úr greipum ganga.“
Allt í kringum sviðið lágu áhorfendur nú í svefnpokum, hálfir út úr tjöldum sínum.
Við spiluðum langt inn í nóttina.
Særingamaðurinn
Í gærkvöld sá ég aftur hina þekktu hrollvekju The Exorcist. Ekki skemmdi fyrir að sitja í bíósal.
Ég minnist þess að hafa fyrst séð þessa mynd ungur að árum, tólf eða þrettán ára gamall, ásamt þremur vinkonum mínum uppi í gömlu, brakandi rúmi, síðla haustnætur. Ég æpti langskrækast af öllum áhorfendunum það kvöld og sór (já, einmitt) þess dýran eið að sjá þessa mynd aldrei aftur.
Ég er hins vegar mjög ístöðulaus og nú, rúmum áratug síðar og vonandi einhverri lífsreynslu ríkari, fannst mér Særingamaðurinn mjög góð(ur), en þó engan veginn jafn ógnvekjandi og mig minnti. Myndin er eiginlega fyrst og fremst gott persónudrama, svo ótal margt annað á seyði en hryllingurinn.
Margar sögur hafa spunnist í kringum gerð myndarinnar. Vinsælt er að halda því fram að á framleiðslunni hafi hvílt „bölvun“. Til dæmis kviknaði víst í aðalleikmyndinni, sem þurfti að endurgera hið snarasta. Þá dó einn leikarinn, Jack MacGowran, úr kvefi skömmu eftir að myndin var frumsýnd. En ég veit samt ekki hvort við eigum nokkuð að lesa of mikið í það. Djöfullinn hefur ábyggilega eitthvað annað (og skemmtilegra) að gera en að trufla kvikmyndagerðarmenn.
Max von Sydow er annars flottur sem særingamaðurinn:
Þess má svo geta að nýlega kom út ný mynd eftir leikstjórann, William Friedkin. Sú heitir Dráps-Jói. Mér finnst hún ekki virka eins skemmtileg og Særingamaðurinn.
Ég minnist þess að hafa fyrst séð þessa mynd ungur að árum, tólf eða þrettán ára gamall, ásamt þremur vinkonum mínum uppi í gömlu, brakandi rúmi, síðla haustnætur. Ég æpti langskrækast af öllum áhorfendunum það kvöld og sór (já, einmitt) þess dýran eið að sjá þessa mynd aldrei aftur.
Ég er hins vegar mjög ístöðulaus og nú, rúmum áratug síðar og vonandi einhverri lífsreynslu ríkari, fannst mér Særingamaðurinn mjög góð(ur), en þó engan veginn jafn ógnvekjandi og mig minnti. Myndin er eiginlega fyrst og fremst gott persónudrama, svo ótal margt annað á seyði en hryllingurinn.
Margar sögur hafa spunnist í kringum gerð myndarinnar. Vinsælt er að halda því fram að á framleiðslunni hafi hvílt „bölvun“. Til dæmis kviknaði víst í aðalleikmyndinni, sem þurfti að endurgera hið snarasta. Þá dó einn leikarinn, Jack MacGowran, úr kvefi skömmu eftir að myndin var frumsýnd. En ég veit samt ekki hvort við eigum nokkuð að lesa of mikið í það. Djöfullinn hefur ábyggilega eitthvað annað (og skemmtilegra) að gera en að trufla kvikmyndagerðarmenn.
Max von Sydow er annars flottur sem særingamaðurinn:
Þess má svo geta að nýlega kom út ný mynd eftir leikstjórann, William Friedkin. Sú heitir Dráps-Jói. Mér finnst hún ekki virka eins skemmtileg og Særingamaðurinn.
Hvað?
Stundum líður mig* eins og mig langi í eitthvað, en ég veit ekki nákvæmlega hvað.
*hér á að standa „mér“.
*hér á að standa „mér“.
Mennska karldýrið
Eitt af lykileinkennum mennska karldýrsins er hvernig það leggur sig stöðugt í líma við að koma öðrum fyrir sjónir sem: „kúl“.
Subscribe to:
Posts (Atom)